زن در متون مقدس

به نام خدا

نبوت زنان 

جلسه يازدهم از سلسله کلاسهاي «زن در متون مقدس»، در حسينيه ارشاد تشكيل شد. رضا عليجاني در اين كلاس بحث زن در آئين يهود را ادامه داد.

وي در ابتدا، در ادامه بحث برخي از ويژگي‌هاي دين يهود، به چند نكته اشاره كرد. از جمله:

_ عدالت‌ورزي و توجه به فقرا و مظلومان، غلبه عدالت بر محبت. وي آيات چندي از كتاب مقدس را كه به اشكال مختلف در پي عدالت است (مثلاً براي بردگان، فقراء، يتيمان، بيوه‌زنان و...) نمونه آورد.

_ واقع‌ گرايي در مواجهه با زندگي، توجه به زندگي و نه گريز از آن در تورات. و حتي وجود نوعي خودگرايي در آموزه‌هاي تلمودي.

_ نگاه غيرتنزهي به تاريخ انبياء. «كيست كه گناه نكند؟» حكايت يعقوب، داود، سليمان، طالوت، هارون در كتاب مقدس (با مثلا قران) متفاوت است.. مثلاً در تورات، گوساله طلايي را در دوران سرگرداني در بيابان، هارون ساخته است (اما در قرآن، سامري)

_ شِكوِه و اعتراض (البته مؤمنانه) رسولان به خداوند. ايوب، اشعياء داود، سليمان و... در كتاب مقدس گاه به صراحت به خداوند  اعتراض مي‌كنند (عمدتاً به خاطر خوشبختي بدكاران و بي‌دينان و رنج و سختي بادينان و پرهيزكاران)

_ فرماليسم شديد مذهبي (غلبه شريعت بر اخلاق). تفصيل شريعت در رابطه با قرباني‌ها (كه در ده فرمان اصلاً وجود ندارد) و حساسيت شديد بر نجس _ پاكي، حلال و حرام و جزئيات عمل احكام (به ويژه در دوران پس از تبعيد). در همين رابطه «كلاه شرعي» نيز بيش از مهم‌ترين بخش‌هاي فقه يهودي در رابطه با امور مختلف است.

_ جدال مستمر نبي‌هاي مردمي با دين و روحانيت دولتي كه اوج صحنه چالش دو صداست و نقد دائمي سلطنت و روحانيت و نفرت از رياكاري و نقد زر و زور و تزوير و نقد فرماليسم جزمي عوام. اين رفتار نبي‌هاي مردمي با عكس‌العمل قدرتمندان و تزويرگران مواجه مي‌شد و به زندان و شكنجه آنان مي‌انجاميد. هوشع، عاموس، ميكا، ارمياء، اشعياء از جمله اين نبي‌هاي مردمي‌اند كه در حوزه مدني فعال بودند و حوزه قدرت را نقد مي‌كردند. يكي از ويژگي‌هاي اين نوع انبياء برخورد شديد ضدفرماليستي آنها و توجه به محتواي دين موسوي بود. آنها بارها مي‌گفتند خداوند دوستي و عدالت از شما مي‌خواهد نه قرباني. و يا با شدت به نقد رياكاري و طماعي كاهنان مي‌پرداختند. (جملات زيادي از آموزه‌هاي اين نوع از انبياء بني‌اسرائيل مطرح گرديد).

عليجاني سپس بحث زن در آئين يهود را ادامه داد و به اين نكات اشاره كرد:

_ احترام به مادر (و پدر)

_ نبوت زنان، نبوت 7 نبي زن (از 55 نبي بني‌اسرائيل) و مهم‌تر از آن چشم‌انداز آرماني تساوي‌جويانه در رابطه با نبوت. در روز آخر (آخرالزمان) دختران و پسران، غلامان و كنيزان نبوت خواهند كرد.

_ حمايت شديد از بيوه‌زنان (كه مثال‌هاي متعدد آن از جزوه شماره يك كلاس «متن بدون تفسير» نقل شد).

_ عدم ذكر زنان در كنار و همپاي مردان (برخلاف برخي متون مقدس ديگر مقل اوستا و قرآن)

_ مذكرگرايي و تأكيد بر پسر، به ويژه نخست‌زاده پسر، عدم شمارش و محسوب كردن زنان در بسياري از حدنصاب‌هاي شرعي (و يك دعاي بامدادي در شكرگزاري از خداوند كه فرد را غيريهودي، زن و برده نيافريده است).

_ برخي محدوديت‌ها و تبعيضات جنسيتي (در حوزه‌هاي مختلف سياسي، اقتصادي، حقوقي، آموزشي، ديني و عبادي، استفاده از اغذيه‌هاي آئيني و...)

_ تصوير زنان در متن (مبتني بر حماقت، وراجي، غرزدن، اغواي مردان و شوهران و...، همچنين تدبير منزل، كمك به فقرا، سخنان و نصيحت‌هاي حكمت‌اندود و ...)

_ نگاه تابويي و سخت‌گيرانه به طلاق، سهولت طلاق، نفرت خداوند از طلاق، بدبيني شديد به زن مطلقه و بي‌عفت‌دانستن اين دسته از زنان كه شوهر كرده‌اند.

_ نگاه تابويي به برخي امور بهداشتي و نجس دانستن زن (و مرد) حتي پس از غسل كردن تا هنگام غروب.

_ زن در خانواده:

       _ برخورد مثبت با ازدواج و البته فاقد قداست بودن آن.

       _ لزوم اجازه و رضايت دختر براي ازدواج

       _ برخي ازدواج‌هاي منسوخ شده (مثلاً با عمه، خواهر ناتني و...)

       _ حساسيت شديد بر عدم ازدواج با غيرهمدين

       _ خويشكاري ونقش زنان در خانواده(عمدتا كار و اطاعت از طرف زن و امرار معاش و احترام و وفاداري ازطرف مرد.

       _ رياست مرد بر خانواده. زن طبق داستان خلقت، محكوم ازلي به تبعيت از مرد و تسلط مرد بر اوست.

_ چند همسري (پلي‌كامي). اراي نونه‌هاي فراواني در كتاب مقدس است، اما در سير تاريخي آئين يهود مرتب محدود شده است. ابتدا به چهار زن و سپس در برخي فتواها و آموزه‌هاي متأخر به يك همسر.

ادامه بحث زن در آئين يهود به جلسه بعد موكول شد.