به نام خدا
پارادوكس تاريخي مسيحيت
در سيزدهمين جلسه از سلسله کلاسهاي «زن در متون مقدس»، بحث زن در آيين مسيحيت آغاز شد.
در اين جلسه رضا عليجاني در ابتدا اشاره كرد كه مسيحيت پرشمارترين پيروان را در سراسر جهان دارد. آشنايي با اين دين، آشنايي با يك نحوه دينورزي و نگاه به زندگي و يكي از اجزا و منابع سازنده بخش مهمي از فرهنگ و زندگي و سياست در جهان است.
وي همچنين افزود تجربه مسيحيت براي روشنفكران پراكسيسي، كه هم اهل نظر و هم اهل عملاند، از يك نظرگاه هم بسيار قابل مطالعه و تحقق است و آن اين كه چگونه از درون آموزهها و آرمانهايي بسيار پرمهر و محبت، در بستر عملي و عيني تاريخي، خشنترين اعمال و سركوبها و شكنجهها، در طول جنگهاي صليبي و دوران انگيزاسيون، بيرون ميزند؟ چگونه شبان به قصاب تبديل ميشود؟ آيا همه دلايل و علل اين مسئله تنها به عوامل اجتماعي و رواني و... كه مربوط به شرايط جوامع و انسانهاست، برميگردد و يا ممكن است آموزهها و ردپاهاي نظري نيز در درون وجود داشته باشد كه عليرغم ميل و انگيزه اوليه؛ اما، مستعد رويش بذر انحراف و سركوب باشد؟
عليجاني سپس به معرفي فشردهاي از زندگي عيسي (به معناي نجاتدهنده) پرداخت و مدت برانگيختگي و بعثت وي را از يك تا سه سال دانست. وي مهمترين آموزهها و پيامهاي عيسي را بشارت نزديكي ملكوت (پادشاهي خداوند) و ضرورت توبه و متحول شدن جهت كسب آمادگي براي مواجهه با اين امر، پدر آسماني بودن خداوند كه مظهر عشق و محبت است، اصالت اخلاق (برمحوريت محبت به همنوع) و برتري آن بر شريعت و نقد فرماليسم عوام و تزوير و رياكاري روحانيون (فريسيان)، شريعت براي انسان است نه انسان براي شريعت، پسر خدا و مسيح موعود دانستن خود و... معرفي كرد.
عليجاني آنگاه به توضيح سير اجمالي تأليف و تدوين انجيل (به معناي بشارت) و معرفي اجزاي تشكيلدهنده كتاب مقدس مسيحيان پرداخت. وي زمان شكلگيري اناجيل و نامههاي رسولان را ربع آخر قرن اول و قرن دوم ميلادي دانست. تدوين كتاب مقدس نيز در سالهاي 150 تا 200 ميلادي صورت پذيرفته و نهايتاً در اواخر قرن سوم مورد تصويب رسمي قرار گرفته است.
وي به اختلاف نظرات اوليه درباره گزينش اناجيل و رسالات اشاره كرد وافزود پس از تعيين و تصويب كتاب معيار (كانن) به تدريج مجموعه گزينش و تدوين شده تقدس يافت.
عليجاني اما اشاره كرد كه فاصله تأليف و تدوين كتاب مقدس در ميان مسيحيان، نسبت به اديان گذشته (آيين زرتشتي و يهوديت) در رابطه با فاصلهاي كه با زندگي پيامبر آن دين دارد، بسيار كاهشيافته و از هزار سال به حدود صد سال رسيده است.
وي سپس به ادبيات نقد كتاب مقدس (نقد شكل و محتوا) از قرنهاي 18 به بعد اشاره كرد و درباره نظرات دو تن از مهمترين افراد مؤثر در اين ادبيات (دي.اف. اشتراوس و آلبرت شوايتزر)، به ويژه در رابطه با وجه اساطيري كتاب مقدس، توضيحاتي ارائه كرد.
وي آنگاه با ذكر مثالهايي به برخي نقدهاي محتوايي كه در اين مدت نسبت به برخي اشكالات و تعارضات كتاب مقدس به ويژه اناجيل، صورت گرفته اشاره نمود؛ اما افزود به هر حال شناخت، مفاهمه و ارتباط، نقد و الهامگيري ما بايد در رابطه با همين متن موجود كه سدههاي طولاني رسميت داشته و دارد و ميليونها انسان بدان تمسك ميجويند، باشد.
وي در ادامه افزود مسيحيت تنها ديني است كه زبان كتاب رسمياش، زباني نيست كه پيامبرش با آن سخن ميگفته است. چون زبان عيسي «آرامي» بوده، اما كتاب مقدس از ابتدا به زبان «يوناني» تأليف و تدوين شده است و ما در واقع از ابتدا با يك متن ترجمه شده مواجهيم.
عليجاني آنگاه بحث زن در آيين مسيحيت را با اشاره به متدلوژي برخورد تاريخي _ الهامي (نه برخورد صرفاً اجتهادي _ تأويلي و هرمنوتيكي) با كتب مقدس و توجه به تأثيرپذيري و تأثيرگذاري آنها بر فرهنگ و مناسبات تاريخيشان، و به ويژه تأكيد بر دو صدايي بودن آنها براي انسان معاصر و ضرورت تبيين راهگشاي اين حالت (دوصدايي)، آغاز كرد.
وي سپس به بررسي واژگاني بحث زن در مسيحيت پرداخت و گفت از آنجا كه اناجيل به زبان عيسي(يعني آرامي) نيست، ما مستقيماً با زبان پيامبر مسيحيت مواجه نيستيم، به علاوه آنكه مسيحيان علاوه بر عهد جديد به كتاب مقدس يهوديان (عهد عتيق) نيز معتقدند و هر دو را در يك مجموعه به عنوان كتاب مقدس قبول دارند، و در اين راستا داستان خلقت بين اين دو دين مشترك است. بنابراين همان واژهشناسي و تحليلهايي كه در بحث از آيين يهود در رابطه با داستان خلقت داشتيم، در اينجا نيز قابل تكرار است. وي اشاره كرد واژه زن (ايشاه) در تورات (به معناي انسان مؤنث كه ريشهاش به «يش» به معناي بودن وهستن برميگردد)، به زبان يوناني نيز به واژه مشابهي (gyne) ترجمه شده است كه آن نيز معناي بودن و به وجود آوردن ميدهد. وي اين واژه كه در يك زبان هند و اروپايي (يوناني) به كار رفته را با واژههاي گِي، گيتي، جهان، جني، زن و... كه قبلاً در بحث از آيين زرتشتي و در فرهنگ اوستايي بررسي شده بود و همگي با بودن و هستن پيوند داشتند، همريشه و هممعني دانست.
عليجاني آنگاه به برخي برخوردها و استنباطهاي كتاب مقدس (به ويژه رسالات پولس رسول) از داستان خلقت پرداخت. وي دو نكته را در اين رابطه عمدهتر دانست: «خلقت زن براي مرد» (هر چند هر دو به يكديگر محتاجاند) و «زن مسئول گناه اوليه» (هر چند زنان نيز استعداد نجات دارند). وي افزود مسئله گناه و گناه اوليه در مسيحيت بسيار برجستهتر از يهوديت است و در همين راستا، جرم زن نيز در رابطه با گناه نخستين برجستگي و تأكيد بيشتري مييابد.
وي سپس به برخي ديگر از ويژگيهاي آيين مسيحيت در برخورد با زن پرداخت و به: نگاه عمودي و سلسلهمراتبي به زن (خدا، مسيح، مرد، زن)، زن نماد و تمثيلي براي شر در جهان (رؤياي فاحشه در مكاشفه يوحنا)، چشمانداز تساويجويانه نبوت همگاني (زنان و مردان) و نگرش و چشمانداز پرشورِ «زن و مرد فرزندان خدا» (همه خانهخدايند) اشاره نمود و درباره هر يك، با استناد به كتاب مقدس توضيحاتي ارائه كرد.
ادامه بحث زن در آئين مسيحيت به جلسه بعد موكول شد.
