زن در متون مقدس

به نام خدا

حوا متهم نيست

در هفدهمين جلسه سلسله كلاس‌هاي زن در متون مقدس، بحث زن در اسلام آغاز شد.

رضا عليجاني در اين جلسه ابتدا به بحث «كتاب» (قرآن و سير تدوين آن) پرداخت. وي گفت آيات قرآن در زمان رسول هم نگاشته و هم حفظ مي‌شد. (از جمله توسط برخي زنان) و بعضاً در كنار هم قرار گرفته و سوره‌هايي را تشكيل مي‌داد اما ترتيب همه آيات و سروة ها به خوبي و به طوركامل معلوم نبود. در زمان ابوبكر، يعني يك سال پس از مرگ رسول آيات سوره‌ها منظم شد و در زمان عثمان توسط يك هيدت ترتيب سوره‌ها نيز كامل شد (سال‌هاي 26 تا 30 هجر قمري) و يك نسخه مرجع (صحيفه امام) تدوين گرديد و نمونه‌هاي آن به بلاد مختلف اسلامي ارسال گرديد (سال 30 هجري) و از آن هنگام تاكنون همين صحيفه مورد تأييد همه مسلمانان (اعم از شيعه و سني) قرار داشته است. اين نسخه حتي با برخي ايرادات (املايي و عدم يكساني رسم‌الخط‌هاي آن، با تقدس و حساسيت كامل تا كنون نيز حفظ شده است).

وي به برخي اختلاف‌نظرهاي فرعي و از جمله به صحيفه امام علي اشاره كرد (كه ترتيب سوره‌ها در آن با ترتيب كنوني متفاو ت بود و به بر اساس زمان و سير زماني نزول آنها منظم شده بود). اما امام علي نيز چه در همان هنگام و چه بعداً در دوران خلافت خود با قرآن تدوين شده موافقت نمود.

عليجاني ادامه داد فاصله زماني نگارش و تدوين و تعيين نسخه مرجع در اسلام، نسبت به ساير اديان، نزديك‌ترين فاصله را با زمان رسول خويش دارد و از اين نظر مطمئن‌ ترين كتاب در حفظ سخنان رسول مي‌باشد.

وي آنگاه به نظريه كم‌فروغ تحريف قرآن اشاره كرد و به سير آن درشيعه پرداخت اما با ذكر توضيحاتي تأكيد نمود اين نظريه غلوآميز كه بيشتر ناشي از تعصبات فرقه‌اي و تمايلات سياسي فرقه‌اي بوده است همواره از سوي قاطبه مسلمان‌ها (اعم از شيعه و سني) به طور مستند و مستدل رد شده است.

عليجاني در رابطه با برخورد انتقادي مهندس بازرگان با نحوه تدوين قرآن و تأييد و تأكيد وي بر بهتر بودن شيوه امام علي، در تدوين قرآن بر اساس سير زمان نزول آن، نيز توضيحاتي مطرح نمود.

وي آنگاه پس از مرور متدلوژي برخورد با متون مقدس كه در اوولين جلسات كلاس مطرح شده و در جزوات 2 و 3 كلاس آمده بود، بحث زن در اسلام را آغاز كرد. اين بحث همچون بحث زن در ديگر كتب مقدس با بحث تحليل واژگاني شروع شد. در اين قسمت واژه‌هاي اب، ام، ذكر، انثي، رجل، نساء، امرء، امرئه، آدم، بعل، ابن، بنت، اخ، اخت و زوج مورد بحث قرار گرفت. آنگاه موضوع داستان خلقت طرح گرديد. داستان خلقت در اديان سامي پايه و اسكلت مشتركي دارد. ما در قرآن با مقداري اصلاح و تغيير همراه است. مهمترين آن عدم وقوع عصيان و گناه اوليه توسط حوا و انجام آن به طور مشترك توسط آدم و حوا مي‌باشد. بدين وسيله حوا از حالت متهم اصلي و اوليه گناه اوليه تبرئه شده و هر دو باني و باعث اين عصيان معرفي شده‌اند. بهشت، عصيان و هبوط براي هر دو مشترك بوده است. اما وقتي اسطوره خلقت انسان وارد تاريخ مي‌شود، فضاي مردسالار آغاز مي‌گردد. تلقي كلمات، پذيرش توبه و اجتباء و نبوت، ديگر تنها براي آدم مطرح مي‌شود. نخستين انسان، نخستين نبي است. (همان گونه كه در فرهنگ زرتشتي نخستين انسان، نخستين پادشاه است).

عليجاني در اين قسمت گفت هر گاه آدم به طور كلي مطرح شده، نمونه نوع انسان است (اعم از مرد و زن) و حالت جنسيتي ندارد اما هر گاه در داستان آفرينش انسان، سخني از همسر او نيز در ميان آمده است ديگر نبايد او را سمبل نوع انسان دانست. در اين قسمت‌ها او نماد يك مرد و همسرش نماد يك زن است و داستان آفرينش انسان بايد از اين منظر مورد بحث قرار گيرد.

ادامه بحث زن در اسلام در جلسه آينده پي‌گيري خواهد شد.