زن در متون مقدس

به نام خدا

بررسی زن در اسلام (۳)

نوزدهمين جلسه از سلسله كلاس‌هاي زن در متون مقدس به بررسي زن در اسلام (قسمت سوم) اختصاص داشت.

در اين جلسه رضا عليجاني در ادامه مباحث قبلي نكات زير را مورد بررسي قرار داد:

- نفي ارث‌بري زنان (زن به مثابه شيئ يا شخص)، و تأكيد بر برخورد نيك (معروف) با زنان.

در اين قسمت حركت رفرمي و اصلاح‌گرانه قرآن در نفي سنت عرب قبل از اسلام بررسي شد كه ارث بردن زنان همانند ديگر اموال متوفي را مورد نقد قرار مي‌داد و نيز به برخورد نيك (معروف) با زنان تأكيد مي‌كرد. امر نيك (معروف) با عقل و شرايط عرفي هر زمان شناخته مي‌شود.

-        نگاه جسم‌محور به زنان (بازتاب ديگري از فرهنگ قومي زمانه).

در اين جا عليجاني ضمن اشاره به پررنگ بودن «عشيره، لذت، مروت»، در فرهنگ عرب، با استنادات مختلفي به شعر عرب قبل از اسلام لذت‌طلبي مبتني بر برخورد جسم محور با زنان را مورد بررسي قرار داد و افزود عليرغم رفرم‌ها و اصلاح‌هاي متعدد قرآن در اين امر، اما به طور طبيعي بازتاب‌هايي از اين فرهنگ در قرآن نيز منعكس است. (هر رفرمي ضمن تغيير بخشي از واقعيت، بخش‌هايي از آن را نيز به طور گريزناپذير مي‌پذيرد). وي در اين قسمت چند موضوع را به عنوان مثال  مورد بررسي قرار داد (تصوير زنان در بهشت، زنان كشتزار شمايند - كه جمله معروفي در تمدن‌هاي گوناگون از جمله عرب قبل از اسلام بوده است -  ازدواج موقت، «متعه» يا «صيغه»، دادن دستمزد به زنان، سهولت جايگزيني زنان، ازدواج با كنيزان، ازدواج با كنيزان شوهردار)

-        رابطه زن و مرد؛ آرامش بخشي، دوستي و محبت.

عليجاني در اين قسمت گفت كه ترسيم اين نوع ارتباط‌ها بين زن و مرد، رويكرد و صدايي متفاوت با رويكرد جسم‌محور با زنان دارد و يكي از آموزه‌هاي رفرمي و اصلاح‌طلبانه جدي قرآن است.

-        زن و مرد پوشش يكديگرند.

اين محور نيز بيانگر رابطه‌اي متساوي، متقابل و انساني و مشترك بين زن و مرد است.

-        ذكر همپاي مردان و زنان (هر يك همانند يكديگرند).

اين مسئله تنها در اوستا و قرآن آمده است و در آيات متعدد به ذكر صريح و مشترك زنان و مردان (مؤمن، بخشش‌گر، شكيبا، امركننده به بدي و نهي‌كننده از خوبي، مقاوم در برابر شكنجه و...؛ و نيز مشرك و منافق و...) پرداخته است. عليجاني تأكيد كرد كه شأن نزول  اين آيات نيز مهم است و همگي در اعتراض و طرح مطالبة زنان در رابطه با اين كه چرا در قرآن فقط از مردان ياد مي‌شود، عنوان گرديده است.

-        دروغ خواندن محروميت زنان از اغذيه‌هاي آئيني.

در اين محور سنت محروميت زنان از برخي اغذيه‌هاي آئيني در فرهنگ زرتشتي و يهودي و نيز فرهنگ شرك و تمثال‌پرستي  توضيح داده شد. قرآن نيز اين سنت را، در كنار مجموعه سنت‌هاي خرافي ديگري كه به خدا نسبت داده مي‌شد، شديداً مورد انكار و تكذيب، از سوي خداوند، قرار مي‌دهد.

در پايان جلسه پرسش و پاسخ به صورت كتبي و شفاهي برگزار شد. ادامه بحث زن در اسلام به جلسه آينده موكول گرديد.